TÜRKIYE INSAAT MÜHENDISLIGI

XVII. TEKNIK KONGRE AÇILIS KONUSMASI

2023: Mühendislikte Sürdürülebilir Projelendirme

Batirma Tüp Tünel ve Sürdürülebilir Altyapi Projeleri

VAHAN TANAL

Senior Vice President, Parsons Brinckerhoff (PB)

15 Nisan 2004, Istanbul

Önsöz

Türkiye Insaat Mühendisleri Birliginin 17inci Teknik Kongresi, meslegimizde olaganüstü gelismelerin yasandigi bir zamanda gerçeklesiyor. Geleneksel mühendislikten, yüksek teknolojik haberlesmeye, yenilenebilir enerji gelismelerinden akilli bina tasarimina ve en son gelistirilen atik yönetimi yöntemlerine kadar, birçok uygulama alaninda yenilikçi mühendislik teknikleri ortaya çikiyor. Hemen hemen her tip önemli insaat projesinde, yüksek performansli malzemeler arastiriliyor ve bunlardan faydalaniliyor. Hatta mühendislerin ve müteahhitlerin ise baslamadan önceki süreçte projelerin planlama ve finans tarzi da degisiyor – günümüzde bir projeyi sunabilmek için meslegimiz tarihinde esine rastlanilmamis sayida hazir yöntem var. Ayni zamanda modern dünyanin ihtiyaçlari hiç olmadigi kadar kompleks ve ugrastirici hale geliyor. Böylece ihtiyaçlar ile bizim yapabildiklerimiz kesistiginde, mühendislik adina hadsiz hesapsiz imkanlar yaratilmis oluyor.

Ben bu imkanlardan birine odaklanmak ve bunu 2023 yili ve sonrasinin Türk Mühendiligi için bir vizyon olarak sunmak istiyorum. Bu da “Sürdürülebilir tasarim”dir. Bu kavramin çesitli mühendislik dallari için ne anlam içerdigine kisaca deginecegim. Ancak Istanbul'un günlük hayatini yakindan ilgilendiren, Türkiye'de esi bulunmayan bir Bogaz geçisi demiryolu tüneli gerçeklestirme sürecine girilmesiyle özel bir ilgi kazanan batirma tüp tünellerini özellikle bir örnek olarak seçtim.

Sürdürülebilir Projelendirme ile ilgili Dört Sinav Sorusu

Konusmamin basligi dört önemli soruyu gündeme getirmekte. Birincisi: “Batirma tüp tünel projeleri hangi yönlerinden sürdürülebilir sayilabilir?” Bu soruyu yanitlamak için, aralarinda dünyanin en büyük sualti karayolu tüneli de bulunan, ve projelerinde çalismis oldugum, ABD'deki tünellerden bazi ilginç örnekler sunacagim. Bu bizi daha genel bir soruya yönlendiriyor: “Sürdürülebilir kalk inma nasil tanimlanir?”. Sürdürülebilirlik Türkiye için yeni olmasa da, temeldeki ilkeleri ve meslegimizle olan baglantisi pek açik olmayabilir. Öyle ki kisaca bu hareketin ne içerdigini, nasil gelistigini ve görünürde nereye yöneldigini müzakere edecegim. Üçüncü sorunun odagi, Türkiye 'nin sürdürülebilir kalkinmada ne durumda oldugunun kisaca gözden geçirilmesidir. Son soru ise, niçin sürdürülebilirlik burada toplanmis meslekdaslarim için önemli; bir baska deyisle, “Sürdürülebilirlik neden Türk Mühendisliginin gelecegi için önemlidir?”. Konusmamin sonunda, Marmaray Projesinin batirma tüp tüneli kisminin bu görüslerle nasil bütünlendigine dikkatinizi çekip sizleri Sürdürülebilir Tasarim'in Türk Mühendisligi için degerini bir daha düsünmeye davet edecegim.

•  Bat irma Tüp Tünelleri hangi yönlerinden “Sürdürülebilir” sayilabilir ?

Ilkin, batirma tüp tünel projelerinin ana unsurlarini kisaca gözden geçirelim. Genelde çok derin profiller gerektiren zemin kosullarindan ve beklenmedik jeolojik kosullardan daha çok etkilenen delme tip tünellere kiyasla tüp tünel su geçitlerin insasi daha hizli ve daha ucuza tamamlanir. Ilk olarak, su geçidi yataginda bir hendek taranir, kumla örtülür ve kum örtüsü düzeltilerek sikistirilir. Bu arada, tünel i olusturacak prefabrike üniteler karada, örnegin santiyede ya da tersane tesislerinde kurulur ve uçlari geçici olarak su geçirmez kapaklarla kapatilir. Her ünite birbirinden farklidir ve tünel insasinda kendine özgü özel bir yeri vardir. Eszamanli olarak tünelin iki uç noktasindaki giris kapilarinin insasina devam edilebilir.

Prefabrike üniteler insaat mahaline yüzdürülerek getirilir, ve orda iç donatimlari tamamlandiktan sonra gereken konuma batirilir. Su geçirmez bir baglanti saglanmasi için tünel elemanlarinin tam olarak birbirleriyle ve tünel iç kapilari ile hizaya getirilmesi sarttir. Bundan sonra birbirine eklenen tünel elemanlarinin uç kapaklari arasinda kalan su pompalanir. Ortaya çikan hidrolik basinç lastik baglantiyi sikistirir ve ek yeri sikica kapanir. Son önemli islem ise tüneli korumak için etrafina ve üzerine dolgu yerlestirmektir (Sekil 1).

Bu sürecin bazi taraflari sürdürülebilirli g i içine alan ögeleri kapsar. Örnegin, tarama çalismalarindan kalan kirli tortular eger gerektigi gibi ortadan kaldirilmazsa çevre için önemli bir risk olusturacagindan, bu atik ve tortularin islenmesi aslinda bir sürdürülebilirlik teknigidir. Bundan baska, taranmis maddelerin islenmesi ve yeniden kullanilmasi, gelecekte sürdürülebilir kalkinma için iyilestirilmis alanlar yaratma olanaklarini sunar. Projenin, batakliklar, bitki örtüsü ve hayvan türleri üstündeki etkisinin önleyici ve hafifletici ölçütlerle dikkatle denetlenmesi su kalitesinin ve denizdeki yasamin en az sekilde etkilenmesini, ya da hiç etkilenmemesini saglayabilir.

Temsil ettigim firmanin tasarladigi ve benim de üzerinde çalistigim ABD'deki üç önemli projeyi, batirma tüp tünel projelerinin sürdürülebilir yöntemler kullanilarak nasil tasarlanip insa edilebilecegini açiklamak için örnek alabiliriz.

Hampton Roads Tünelleri, Virginia

Bu çift tüneller Virginia eyaletinin James River nehrindeki bir islek su geçidi altindaki Hampton Roads Tünelleridir. Hampton ve Norfolk kentlerini b irlestiren bu tünellerin ilki, 1950'li yillarda Parsons Brinckerhof firmasi tarafindan tasarlanmis, ve 1957 yilinda hizmete açilmistir. Daha sonra 1969 yilinda, artan ulasim gereksinimlerini karsilamak amaciyla ikinci bir tünelin projelendirilmesi ve insaatinin denetim görevleri de firmamiza verildi. Bu ikinci geçit için o zaman için hayli yaratici sayilabilecek bazi sürdürülebilir teknikler kullanilmistir. Örnegin, taranan maddeler tünelin güney kapisi için kullanilan yapay adanin genisletilmesi için yeniden kullanildi ve bu süreç suyu kirletmeden ve deniz taragi ile istiridye yataklarina zarar vermeden tamamlandi. Günümüzde oldugu gibi bir ÇED Raporu gerekli olmamasina ragmen, eyalet ve federal otoriteler ve müteahhitler ile çevreye zarar verecek veya rahatsiz edecek riskleri azaltmak için isbirlginde bulunduk (Sekil 2).

Fort McHenry Tüneli, Baltimore, Maryland

Ikinci proje Maryland eyaletindeki Fort McHenry Tünelidir. Burada da zamanina göre ileri sayilan sürdürülebilir teknikler kullanilmistir. Bu proje birkaç kendine özgü zorluklar gösterdi. Dünyanin bu en büyük sualti karayolu tünelinin insaati dünyanin en islek limanlarindan biri olan ve 1812 savasindan kalmis tarihi Fort McHenry'e çok yakin konumda bulunan Baltimore limaninda gerçeklestirilmistir. Proje sürecinde hendekten taranan 2,7 milyon metreküp malzeme kapali aritma tesislerinde islenmis ve bu malzeme ile geri kazanilan alanda yeni bir konteyner terminali insa edilmistir. Bu insaat süresinde tarama atiklarinin yerlestirilmesiyle yok edilen sualti türlerinin yasam alanlari yerine, dogal ortami devam ettirecek sekilde gelgit batakliklari yapilmistir. Ayrica, tünel güzergahi tarihi kalenin etrafini dolanip ordaki kültürel hazineyi olumsuz etkilemekten uzak kalmaktadir (Sekil 3).

Ted Williams Tüneli, Boston, Massachusetts

Üçüncü proje ise Massachusetts eyaletinin Boston sehrinde, bölgedeki büyük bir ulasim alt yapisini iyilestirme programinin bir parçasi olan Ted Williams Tüneli'dir. Bu projede, kapali aritma tesislerinde 53.000 metreküplük kirli taranmis maddenin islenmesi ve sit alaninin kireçle katilastirilma ve stabilizasyonu gibi çagin en ileri yöntemleri ile geri kazanilmasi saglanmistir. ABD'de stabilizasyonun, petrol ve dogalgaz delme çalismalari ve elektrik santrallerinden gelen atigin aritilmasi, kirli su aritma tesisleri ile kimyasal ve nükleer tesisler gibi alanlarda genis çapta kullanilmasina ragmen, kirli körfez sedimanlar

ina kapsamli stabilizasyon uygulamasi ilk defa bu proje ile gerçeklestirilmistir. Bu yöntem, ayni zamanda yakininda bulunan Logan Havalimanini en az ölçüde etkileyecek sekilde yürütüldü. Müteahhid firma kapali atik tesisinde kireçle karistirma islemlerini yalniz hava trafiginin en az oldugu saatlerde ve rüzgar yönünün pistten öteye dogru oldugu zamanlarda sürdürdü. Ayrica, uçuslari engelliyen martilari havalimani yakinlarina çekmemek için koku kontrolü önlemleri de alindi (Sekil 4).

II. Sürdürülebilir Kalkinma nasil tanimlanir?

Batirma tüp tünel projesinin sürdürülebilir yanlarini tartisirken ilk akla gelen soru sürdürülebilirligin ne ifade ettigidir. Simdi biri bana “ Iste kafa yormam gereken bir sey daha çikti, oysa yapmak istedigim tek sey kaliteli ve ekonomik mühendisliktir” derse hiç sasmam. Bu tamamiyle anlasilabilir bir tepki. Konunun iyi tarafi su ki sürdürülebilirlik mühendislik projelerine zorla kabul ettirilen prosedür ve gereklerden ibaret bir yük degildir. Tam tersine, en iyi mühendislik yaklasimini temsil eder: Bir projenin boslukta olusmadigi, aksine projenin etkileyecegi ve de karsiliginda etkilenecegi toplumsal ve dogal bir ortamda var olacagini tanimaktir. Mühendisligin bu bütünsel bakis açisini seçtigimizde, yani projelerimizin tasarim, insaat ve isletme kademelerinde doga ve insan çevrelerine saygili oldugumuzda, genel kalite, heyecan verici teknik yenilikler ve uzun vadeli sosyal, ekonomik ve çevresel kazançlar açisindan belirgin faydalar buluruz. Bugün sürdürülebilir kalkinma en iyi ve en modern teknik ilimler arasinda hizla yer almaktadir.

Sürdürülebilirligin (ya da sürdürülebilir kalkinmanin) genis çapta kabul gören tanimi, 1987 yilinda Dr. Gro Harlem Brundtland baskanligindaki BM Dünya Çevre ve Kalkinma Komisyonu tarafindan sunulandir: “Bugünün ihtiyaçlarinin gelecek kusaklarin kendi gereksinimlerini karsilama yetenegini tehlikeye atmaksizin karsilanmasi”. Sürdürülebilir kalkinma toplumsal, ekonomik ve çevresel yararlar kapsayan, yani “Üç boyutlu bir yaklasim” olarak adlandiracagimiz bütünsel bir yaklasimdir. Sürdürebilirligin en iyi örneklerini bu üç boyutu içeren projelerde bulabiliriz.

Kronoloji

Sürdürülebilir hareketin baslangici Rachel Carson tarafindan yazilan Sessiz Bahar (The Silent Spring) adli temel kitapta modern endüstriyel çagin dogal çevre üzerindeki olumsuz etkisi hakkinda uyarida bulunmasiyla baslayan 1960'larin çevre koruma hareketine dayanir (1) . 1980'lerde Dr. Brundtland baskanligindaki BM Dünya Çevre ve Kalkinma Komisyonu kalkinma ve çevrenin durumu arasindaki baglantiya ciddi özen göstermis ve bulduklarini genis çapta okunan raporunda yayimlamistir (2) . 1992 yilinda Rio de Janeiro'da toplanan BM Çevre ve Kalkinma Zirve Konferansi uluslararasi dikkati bu konuya odakladi ve dogal çevre ile insan hayatinin kalitesinin korunmasini ve iyilestirilmesini üstlenmek için Türkiye'nin de katildigi önemli ülkelerden olusan bir forum olusturdu.

O zamanlardan beri yakalanan ivmeyi devam ettirmek için havaya sera gazi salimlarini dünya çapinda azaltmak amaciyla atilacak adimlarin sekillendigi 1997 Kyoto Protokolü ve sürdürülebilir kalkinma üzerine Johannesburg'da toplanan 2002 Dünya zirvesinin de dahil oldugu bir çok önemli olay oldu. 1992 zirvesinin ardindan “Biodiversity” anlasmasinin imzalanmasindan, GAP projesindeki bölgesel toplumsal kalkinmaya bagliligina ve Sayin Cumhurbaskani Sezer'in 2002 zirvesinde Türkiye'nin sürdürülebilirlik esaslarina olan tahhütlerini vurgulayan konusmasina kadar, Türkiye bu küresel hareketin aktif katilimcisi olacagini göstermistir (3) .

Sürdürülebilir Tasarimin Amaçlari

Fakat mühendis olarak, sürdürülebilirligi tanimlarken bir adim daha ileriye gitmemiz gerekir. Sürdürülebilirlik meslegimiz için ne anlam tasir? Köprü, yol, bina, baraj, liman, ya da elektrik santrali tasarimi yaparken, insaat mühendisliginin uygulamalariyla nasil baglantilidir? Kisacasi, sürdürülebilir tasarim neleri kapsar ?

Yanitlardan biri söyle olabilir: Sürdürülebilirligin içerigi, yapilari tasarim ederken, kaynaklari ve dogal çevreyi korumak, etkilenen topluma ve gelecek kusaklara fayda saglamaktir. Son yirmi yilda sürdürülebilirlik, mühendislik meslegi üzerine hizla büyüyen bir etki yaratti. Baslangiçta, bir projenin genel degeri normalde maliyet-kazanç analizi dogrultusunda tanimlanirdi (bunu tek boyutlu yaklasim olarak adlandiralim). Yirmi yil önce, çevresel etkinin hizla fark edilmesi ve yeni düzenlemelerin ortaya çikmasindan sonra, mühendislikte deger anlayisi maliyet-kazanç + çevre koruma (yani iki boyutlu yaklasim) gerçegine dayandi. Bugün ise, bir projenin toplam degerine bakinca daha ayrintili bir yaklasim modeli kullaniyoruz: mühendislik ekonomik tasarlama + çevre koruma + sosyal sorumluluk (üç boyutlu yaklasim). Gerçekte sürdürülebilir tasarim, hayat kalitesini iyilestirmek için mühendislige sosyal boyutu sokmak demektir.

Sürdürülebilir altyapi proje misalleri

Sürdürülebilirlik modern binalarin tasarimi gibi bireysel uygulma alanlari ile nasil baglantilidir? Elektrik üretimine, su saglama sistemine, ya da karayollarinin, tasima sistemlerinin ve limanlarin gelistirilmesi ile nasil baglantili olabilir? Bu sorular, baslangiçta sürdürülebilirlik ve batirma tüp tünelleri arasindaki iliskiye dair sordugum sorulara benzerdir.

Sürdürülebilir Binalar

Bu sorularin tam yaniti mühendisler sürdürülebilir proje tasarim etmek için degisik yöntemler arastirdikça olusmaya devam etmekte, ancak ana hatlari simdiden tam olarak belirlenmis bulunmaktadir. Örnegin, “Yesil” bina tasarimi günisigindan faydalanma, isi verimliligi, günes enerjisi uygulamalari, su tasarrufu saglayan tesisat kullanimi, yagmur suyunu tutan ve bakim ihtiyaçlarini azaltan peyzaj gibi yöntemlerle enerji ve su kullaniminda verimlilik saglar. Ayrica, kullanilmis maddelerin yeniden islenip kullanilmasindan baska yerel olarak mevcut olan maddelerin ve de güvenli ve saglam oldugu durumlarda var olan yapinin (iskeletin) yeniden kullanilmasi sayesinde kaynaklarin korunmasini amaçlar. Atik azaltilmasi ve gürültü ve kirlilik kontrolü gibi yesil insaat yöntemleri hem çevreye etkiyi (çöplüge gönderilen maddelerin azaltilmasi) hem de topluma etkisini (insaat süresince yasam kalitesini koruyabilmesi) en aza indirmeyi saglar. Bina içinde güvenlik ve hava kalitesi de sürdürülebilirlik ile baglantili belirgin niteliklerdir. ABD'de Yesil Bina Konseyi yesil bina tasarimi için endüstri standardi olarak kabul edilen “Enerji ve Çevre Tasariminda Liderlik” (LEED) adi altinda bir dizi standard gelistirmistir. Bu tip standartlar baska ülkelerde de gelistirilmistir, örnegin Ingiltere ' deki “Bina Arastirma Kurumu Çevre Degerlendirme Yöntemi” (BREEAM) (4) .

Sürdürülebilir Enerji

Elektrik üretiminde sürdürülebilirlik, günes, rüzgar, hidroelektrik, jeotermal, deniz (gelgit) ve “biomass” gibi yenilenebilir enerji kaynaklarin kullanilmasini önerir ve böylece yeralti yakit kaynaklarinin tüketimine temiz ve ekonomik alternatifler sunar. Hernekadar bu kaynaklara bagli sistemler yeralti kaynaklarindan (petrol, dogalgaz gibi) saglanan arz standartlarina yetismek zorunda ise de, rüzgar, hidroelektrik ve jeotermal enerji gibi yesil enerji kaynaklarinin kullanimi için su ana kadar harcanan çaba dünyanin çesitli yerlerinde simdiden önemli sonuçlar vermeye baslamistir.

Sürdürülebilir Su ve Kirli Su Stratejileri

Su saglama ve atiksulari aritma alanlarinda sürdürülebilirlik su tasarrufunu ve geri kazanimi, bir taraftan kaynaksuyu yükünü azaltmak, öbür taraftan da kullanilabilir su kaynaklarinin uzun dönemde güvence altina alinmasi için tuzsuzlastirma (desalinizasyon) gibi teknolojilerin uygulanmasini ve kirli su yollarinin temizlenmesini, ya da çevreye zararini önlemek için çevre koruma ve atik sulari aritma kriterlerinin olusmasini gerektirir.

Sürdürülebilir Otoyollar

Sürdürülebilirlik estetik ve topluma etkiyi gözönüne almasi, topluluklarin etkilesim ve iletisimlerini korumasi, önemli kültürel ve tarihi kaynaklari ve vahsi tabiati korumasi yönünden karayollarinin yapimi ve gelistirilmesi ile ilgilidir.

Sürdürülebilir Toplu Tasima

Sürdürülebilirlik, demiryolu çalismalarinda enerji verimliligi, tasima kuruluslari binalarinin yesil tasarim ve insasi ve kaynaklarin korunmasi yoluyla (örnegin yagmur suyunun ve gri suyun araç yikama islerinde kullanilmasi gibi) tasima sistemlerinin gelistirilmesinde yer alir. Aslinda toplu tasimanin varligi kendiliginden sürdürülebilirligi öne sürer, çünkü trafik tikanikligini ve dolayisiyla hava kirliligini azaltir ki, bunlar dünyanin her büyük sehrinde en önemli hayat kalitesi sorunlarinin basinda gelir.

Sürdürülebilir Liman ve Denizyollari

Liman projelerinde sürdürülebilirlik genelde hem taranmis maddelerin aritilmasi ve kapali alanlar içerisinde yok edilmesi, hem de hava ve su kalitesinin limanla içiçe yasayan balik ve diger deniz canlilarinin dogal ortaminin korunmasinin saglanmasini gerektirir.

Sürdürülebilir Çevre Korumasi

Sürdürülebilirlik gerek çevresel zarar görmüs alanlarin tam olarak iyilestirilmesi düzeyinde olsun, gerekse birçok uygulama alanina yol göstermek için Çevre Yönetim Sistemlerini gelistirecek idari düzeyde olsun, çevre yönetimine açik bir sekide baglantilidir. Bir çevre yönetim sistemi aslinda çevresel risklerin degerlendirilmesi, etkilerinin kontrol altina alinmasi ve devamli bir iyilestirme sürecinin olusturulmasi için ortaya konmus bir belgeleme sürecidir. Bunlar sürdürülebilirligin belli mühendislik dallari ile olan baglantisinin sadece birkaç örnegidir, ancak bunlar sürdürülebilir yaklasimin disardan gelen baskidan degil de o dalin önemli bir parçasi oldugunu ortaya koyar.

•  Türkiye Sürdürülebilir Kalkinmada ne durumdadir ?

Türkiye ' nin bugün sürdürülebilir kalkinmada ne durumda oldugu söyle özetliyebiliriz :

1. Milli Politika ve Yasalar . Türk Çevre Kanunu çevreyi ilgilendiren her alandaki faaliyetleri kontrol altina almistir. 1992 ve 2002 zirvelerinde yapilan ulusal politik taahhütlere ek olarak, sürdürülebilir insan kalkinmasi, dünyanin en büyük kalkinma programlarindan biri olan GAP projesinin en önemli hedeflerinden birisi olarak saptanmistir. Ayni sekilde, Bursa sehri toplu tasima sistemini modernlestirme projesiyle 2003 AB Toplu Tasima Ödülünü kazanmistir. Dikkate deger baska bir nokta ise Türkiye'nin sürdürülebilirlige bagliliginin Avrupa Birliginin genel sürdürülebilir kalkinma stratejisi ile tutarliligi ve ayni temel ilke ve hedefleri kapsamasidir.

1. Uygulamada Elverisli Ortamlar. Türkiye'de enerji talebi günümüzde oldukça büyüktür, ve büyümeye devam etmektedir. Türkiye her geçen gün disaridan getirilen enerji miktarinin azaltilmasi gerektigini daha iyi kanimsamakta ve yerel kaynaklara daha çok agirlik vermektedir. Hidroelektrik enerjinin bu talebi karsilamakta önemli bir rol oynamasiyla beraber, Türkiye'de büyük çapta temiz ve yenilenebilir enerji kaynaklari bulundugu da unutulmamalidir. Genis alanda günes ve rüzgar enerji kapasitelerine sahip oldugu gibi, simdiki tahminlere göre Türkiye jeotermal enerji kapasitesiyle dünyada yedinci yeri tutuyor. Türkiye'deki ve bölgedeki hareketli insaat pazari kaynaklarin ve çevrenin korunmasina yönelik yesil projeler için yeni firsatlar öne sürüyor. Özel sektörün güç vermesi ile kuvvetlenen kalkinma ve son dönemlerdeki yasal degisiklikler sayesinde yabanci yatirimlar için olumlu bir ortamin olusmasiyla bu pazar gittikçe güç kazanmaktadir.

•  Sürdürülebilirlik neden Türk Mühendisliginin gelecegi için önemlidir?

Simdiye kadar sürdürülebilirlik hareketinin genel boyutlarini anlatmaya ve mühendislikle olan ilgisini kanitlamaya çalistim. Oysa bu kongrenin asil önemli konusu Türk Mühendisliginin gelecegi oldugundan, sürdürülebilirligin bizleri neden ilgilendirdigini kisaca gözden geçirmek uygun olur.

Sürdürülebirligin Türk Mühendisligini baslica su nedenlerle ilgilendirdigini düsünmekteyim:

•  Uluslararasi mühendislik toplumuna daha genis katilma imkanlari.

•  Yeni mühendislere yeni teknoloji uygulama olanaklari.

•  Günümüz Türkiye'sinde zaten kaliteli olan mühendislik egitiminin daha üstün düzeylere ulasmasi.

•  Daha genis ticaret pazarlama firsatlari. Sürdürülebilir projeler dünya çapinda planlanmakta, uygulanmakta ve uluslararasi finansman için çekici olmaktadir.

•  Dünya çapinda planlanan ve gelistirilen sürdürülebilir projelere katilarak is imkanlarinin genisletilmesi.

•  Marmaray Batirma Tüp Tünel Projesi

Aslinda, sürdürülebilir mühendislik sadece Türkiye'ye degil, Istanbul'a da gelmistir. Bogazin iki yakasini birlestirecek olan Marmaray Batirma Tüp Tünel Projesi yukarda degindigim konular için mükemmel bir örnektir. Bu projeden bahsetmek bana ayri bir mutluluk veriyor, çünkü firmamiz bu projede önemli bir rol oynadigi gibi, benim de sahsen bu projenin gelistirilmesinde 20 yila yakin bir katilimim olmustur.

Marmaray batirma tüp tünel projesinin kendi alaninda en iddiali ve kompleks projelerden biri olacagi açiktir. Bu projenin öngördügü 1,8 kilometre uzunlugundaki tünelin konumu uluslararasi gemi ulasiminin araliksiz devam ettigi bir bölgenin en islek su yollarindan birinde oldugu gibi, Bogaz sularinin iki zit yönlü akintilariyla Akdeniz ve Karadeniz arasindaki yillik balik göçlerine açik tek yol ile kesismektedir (Sekil 5)

Bu projenin sürdürülebilir yönleri nelerdir ? Herseyden önce, bir rayli toplu tasima sisteminin, yani trafik tikanikligini ve dolayisiyle hava kirliligini önemli ölçüde azaltacak bir ulasim projesinin parçasidir. Toplu tasima, özellikle fazla büyümüs kentsel alanlarda, sürdürülebilir kalkinma için hayati önem tasir. Kirli taranmis maddelerin kapali atik alanlarinda yokedilmesi ve Bogazin çok zengin sualti dogal ortamina hiçbir kalici etkisi olmamasi gibi sürdürülebilir özellikleriyle bu proje de basta belirttigim batirma tüp tünellerin özelliklerini yansitir. Bundan baska, Bogazin altina tamamen gömülecegi için, bu tünelin akintilara veya su tuzluluguna hiçbir etkisi olmayacaktir ve Istanbul ' un saheser dogal manzarasina olumsuz hiçbir görsel etki birakmayacaktir.

SONUÇ

Bu senenin teknik kongresindeki tartismalar sadece mühendislikle ilgili olmayacaktir. Tartismalar, mühendislerin bugün ve yarin toplumdaki rolü ile ilgili olacaktir. Bu toplulugun Türkiye'nin 2023 ve sonrasinda kalkinmasina nasil önemli katkida bulunabilecegi ile ilgili olacaktir. Insaat mühendisleri olarak, biz topluma hizmet eden ve insan yasamini üstün kaliteye ulastiran bir meslek seçmis bulunuyoruz. Sürdürülebilir tasarim bu misyonu gerçeklestirmenin bir yoludur. PB gibi önemli firmalar, sürdürülebilirligi hem teknik hem de is alaninda benimsedikleri gibi, sanayideki birçok kuruluslar da bunun farkindadirlar. Sir Mark Moody-Stuart'in 2002 Johannesburg zirvesinde gözlemledigi gibi, “Sürdürülebilir kalkinmada en önde olan kuruluslar bile yolculugun baslangicindalar. Su anda merdivenin ilk basamaginda bulunmaktayiz, yapacak çok isimiz var”. Ama sürdürülebilirligin ve sürdürülebilir tasarimin zamanla gerçekten emek harcamaya deger hedefler olacagi açiktir

Notlar

1. Rachel Carson (1907-1964) biyolog, çevre bilimci ve yazar. 1962'de piyasaya çikan Sessiz Bahar (Silent Spring) adli eserinde, insan faaliyetlerinin dogal çevre üzerindeki tahrib edici etkisini ortaya çikarmistir. Ayni dönemde bu konuya iliskin diger çalismalar arasinda Paul Enrich'in nüfus fazlaliginin tehlikelerini ve sürdürülebilirlik ile olan iliskisine dair arastirmasi ve E.F. Schumacher'in 1973'te yayimlanan, faydalanan toplumun ölçülerine orantili, çevreye zarar vermeyen teknolojilerin kullanilmasini önerdigi Küçük Güzeldir (Small is Beatiful) adli kitabi da anmak yerinde olur.
2. Dr. Brundtland baskanligindaki BM Dünya Çevre ve Kalkinma Komisyonunun “Bizim Ortak Gelecegimiz” adli Raporu 1987 yilinin Nisan ayinda yayimlanmistir.
3. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaskani Sayin Ahmet Necdet Sezer konusmasini 2 Eylül 2002 tarihinde Güney Afrika Cumhuriyeti'nin Johannesburg sehrinde toplanan Sürdürülebilir Kalkinma Dünya Zirvesinde yapmistir. Sayin Cumhurbaskani Sezer katilimcilari, Rio ilkelerine olan bagliligimizi bir daha beyan etmeye ve ekonomik ve sosyal kalkinma ile doganin korunmasi arasindaki iliskiyi saglam temeller üzerine kurmaya çagirmistir.
4. Amerika Birlesik Devletleri Yesil Bina Konseyi (USGBC), Enerji ve Çevre Tasariminda Liderlik (LEED) adli Yesil Bina puanlama sistemini “yüksek dayanimli sürdürülebilir bina yapimi için gönüllü, oy birligine dayali ulusal standart” seklinde açikliyor. USGBC ve LEED programi ile ilgili bilgileri kurumun internet sayfasindan elde edilinebilir. Ingiltere'deki Bina Arastirma Kurumunun Çevre Degerlendirme Yöntemi (BREEAM), binalarin basarisini genel isletme, enerji kullanimi, saglik ve refah, kirlilik, tasima, arazi kullanimi, çevrebilim, malzemelerin kullanimi ile su kullanimi ve tasarrufu gibi ölçeklere dayanarak degerlendirir.